Kur’an’a Başlama Duası: İstiâze ve Besmele

Kur’an okumaya başlarken önce istiâze (Eûzü billâhi mine’ş-şeytâni’r-racîm), ardından besmele (Bismillâhirrahmânirrahîm) okunur. Bu uygulamanın dayanağı Nahl suresinin 98. âyetindeki “Kur’an okuyacağın vakit, o kovulmuş şeytandan Allah’a sığın” emridir. Besmele ise her surenin başında yer alır.

Bu yazıda Kur’an’a başlarken okunan istiâze ve besmelenin Arapça metinlerini, okunuşlarını, anlamlarını ve kaynaklarını; Nahl 98. âyetin Diyanet Kur’an Platformu’ndaki metnini ve TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre hükmünü bulacaksınız.

WhatsApp'tan Hemen Yazın

Kur’an’a başlama emri: Nahl suresi 98. âyet

Arapça metin Diyanet Kur’an Platformu’ndan (Nahl 16/98) alınmıştır. Okunuş, kuranmeali.com “Türkçe Transcript” ve Açık Kuran okunuşlarıyla karşılaştırılmıştır; meal Elmalılı Hamdi Yazır’ın özgün metnidir.

Diyanet Kur’an Yolu mealinde ise âyet şöyle çevrilmiştir: “Kur’an okuyacağın vakit, o kovulmuş şeytandan Allah’a sığın.” Elmalılı’nın “evvelâ” (önce) kelimesini eklemesi, sığınmanın okumadan önce yapılacağını ifade eder.

1. İstiâze: Eûzü billâhi mine’ş-şeytâni’r-racîm

TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki “İstiâze” maddesine göre kıraat imamlarının ve fakihlerin çoğuna göre istiâze cümlesi “Eûzü billâhi mine’ş-şeytâni’r-racîm”dir. Bu cümle Buhârî ve Müslim’de de geçer: Hz. Peygamber, öfkelenen bir adam için “Ben bir söz biliyorum, onu söylese içindeki geçer” buyurmuş ve bu sözün “Eûzü billâhi mine’ş-şeytâni’r-racîm” olduğunu bildirmiştir (Buhârî, Edeb, No. 6115; Müslim, Birr, No. 2610).

TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre “Eûzü billâhi’s-semîi’l-alîmi mine’ş-şeytâni’r-racîm” (Her şeyi işiten ve bilen Allah’a, kovulmuş şeytandan sığınırım) cümlesiyle başlamak da câiz görülmüştür. Ebû Dâvûd’daki bir rivayette Hz. Peygamber’in gece namazında bu uzun istiâzeyi okuduğu nakledilir (Ebû Dâvûd, No. 775).

İstiâzenin hükmü

• Namaz dışında: Nahl 98’deki emirden vacip hükmünü çıkaranlar olsa da âlimlerin çoğunluğu istiâzenin müstehap olduğu görüşündedir. Kur’an okumaya başlamadan önce yapılması daha isabetli görülmüştür.
• Dinleyen varsa: Namaz dışında Kur’an okunurken dinleyici varsa istiâzenin açıktan yapılması gerekir; bu, okumanın sesli olacağının bildirilmesi anlamına gelir.
• Namazda: Hanefî ve Hanbelî mezheplerine göre birinci rekâtta, Şâfiîlere göre her rekâtta sünnettir. Ebû Hanîfe namazda istiâzenin sessiz okunmasını tercih etmiştir.
• Cemaatle namazda: İmama uyan kişinin istiâze yapması gerekmez; çünkü istiâze namaz için değil Kur’an okumak içindir.

2. Besmele: Bismillâhirrahmânirrahîm

Besmele Fâtiha suresinin ilk âyetidir ve Tevbe suresi dışındaki bütün surelerin başında yer alır. Müslim’deki bir rivayette Hz. Peygamber’in Kevser suresini okurken “Bismillâhirrahmânirrahîm” diyerek başladığı nakledilir (Müslim, No. 400). Arapça metin Diyanet Kur’an Platformu’ndan alınmıştır.

Kur’an okumaya bir surenin başından başlanıyorsa istiâzeden sonra besmele çekilir. Surenin ortasından başlanıyorsa da besmele okunabilir. Tevbe suresinin başında ise besmele yazılmamıştır; bu sureye başlarken yalnız istiâze okunur.

Besmele hakkında mezheplerin görüşleri

Besmelenin Kur’an’dan olduğu konusunda görüş birliği vardır; Neml suresinin 30. âyetinde Hz. Süleyman’ın mektubunun başında da geçer. Ancak surelerin başındaki besmelenin o surenin bir âyeti olup olmadığı konusunda mezhepler farklı düşünmüştür. Hanefîlere göre besmele, sureleri birbirinden ayırmak için inmiş müstakil bir âyettir; Şâfiîlere göre ise Fâtiha’nın ve diğer surelerin ilk âyetidir. Diyanet mushafında Fâtiha’daki besmelenin birinci âyet olarak numaralanması bu görüşü yansıtır.

Namazda besmelenin açıktan mı gizli mi okunacağı da farklılık gösterir. Enes b. Mâlik, Hz. Peygamber’in, Ebû Bekir’in, Ömer’in ve Osman’ın arkasında namaz kıldığını, hiçbirinin besmeleyi açıktan okuduğunu duymadığını söylemiştir (Müslim, Salât, No. 399). Hanefî uygulamasında namazda besmele bu sebeple gizli okunur.

Kur’an’da istiâze

TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre istiâze Kur’an’da on yedi âyette geçer. Bu âyetlerde Hz. Nûh, Hz. Yûsuf, Hz. Mûsâ ve Hz. Meryem’in Allah’a sığındığı anlatılır; Hz. Peygamber’e de şeytanın vesveselerinden ve çeşitli şerlerden Allah’a sığınması emredilir. Kur’an okumaya istiâze ile başlamak, bu peygamber geleneğinin günlük hayattaki karşılığıdır.

Kur’an’a başlarken sıralama

1. Abdestli olarak, mümkünse kıbleye dönerek oturmak.
2. “Eûzü billâhi mine’ş-şeytâni’r-racîm” diyerek istiâze etmek.
3. Surenin başından okunuyorsa “Bismillâhirrahmânirrahîm” demek.
4. Okumaya acele etmeden, harflerin hakkını vererek başlamak.

Hatme başlarken de aynı sıra izlenir ve okumaya Fâtiha suresiyle başlanır. Fâtiha’nın metni için Fatiha suresi okunuşu ve anlamı, hatim sonunda okunan dualar için hatim duası yazılarımıza bakabilirsiniz.

Halk arasında okunan diğer başlama duaları

Kur’an okumaya başlarken halk arasında farklı kalıp dualar da okunur. Bu yazıda yalnızca Kur’an’da ve sahih hadis kaynaklarında yer alan metinlere yer verdik: istiâzenin dayanağı Nahl 98. âyet ile Buhârî ve Müslim’deki rivayetlerdir; besmele ise mushafın kendisinde surelerin başında yer alır. Kur’an okumaya bunlarla başlamak, Hz. Peygamber’in uygulamasına en uygun olandır.

İstiâze ve besmelenin anlamı üzerine

İstiâze “sığınmak, korunmak” anlamındaki “avz” kökünden gelir. Kur’an okumaya başlamadan önce Allah’a sığınmak, okuma sırasında meydana gelebilecek hatalardan ve dikkati dağıtan vesveselerden korunma dileğidir. Besmele ise yapılan işi Allah’ın adıyla ve O’nun rahmetine dayanarak başlatmaktır. Biri korunmayı, diğeri bereketi ister; ikisi birlikte Kur’an’la buluşmanın kapısını açar.

Günlük hayatta korunmak için okunan diğer âyet ve dualar için korunma duası yazımıza da göz atabilirsiniz.

Kişiye özel dua ve ayet çalışması

Düzenli Kur’an okumaya başlamak isteyenler için hangi sureyle başlanacağı, günlük okuma miktarı ve okunacak dualar kişiden kişiye değişebilir. Kendi durumunuza uygun bir okuma ve dua planını konuşmak isterseniz Cihan Ali Hoca’ya WhatsApp veya telefonla ulaşabilir, ilk görüşmenin ardından online görüşmede size özel dua ve ayet çalışmasını birlikte belirleyebilirsiniz.

Sıkça sorulanlar

Kur’an’a başlarken hangi dua okunur?

Önce istiâze (Eûzü billâhi mine’ş-şeytâni’r-racîm), ardından surenin başından okunuyorsa besmele (Bismillâhirrahmânirrahîm) okunur.

Kur’an’a başlarken istiâze okumak farz mı?

Nahl 98. âyetteki emirden vacip hükmü çıkaranlar olsa da âlimlerin çoğunluğuna göre istiâze müstehaptır.

Eûzü besmele hangi ayete dayanır?

İstiâze Nahl suresinin 98. âyetine dayanır: Kur’an okuyacağın vakit, o kovulmuş şeytandan Allah’a sığın.

Tevbe suresine başlarken besmele çekilir mi?

Tevbe suresinin başında besmele yazılmamıştır; bu sureye başlarken yalnız istiâze okunur.

Namazda istiâze her rekâtta okunur mu?

Hanefî ve Hanbelîlere göre yalnız birinci rekâtta, Şâfiîlere göre her rekâtta sünnettir.

Besmele Fatiha’nın ayeti midir?

Şâfiîlere göre besmele Fâtiha’nın ilk âyetidir; Hanefîlere göre ise sureleri ayırmak için inmiş müstakil bir âyettir. Diyanet mushafında Fâtiha’daki besmele birinci âyet olarak numaralanır.

İlgili yazılar: Fatiha suresi · Hatim duası · Sübhaneke duası · Korunma duası · Yasin suresi

Kaynaklar: Diyanet Kur’an Platformu, Nahl 16/98; kuranmeali.com, Elmalılı Meali (Orijinal); Açık Kuran, Nahl 98; TDV İslâm Ansiklopedisi, “İstiâze”; TDV İslâm Ansiklopedisi, “Besmele”; Buhârî, 6115; Müslim, 2610; Müslim, 400; Ebû Dâvûd, 775; Müslim, 399

WhatsApp'tan Hemen Yazın Hemen Ara: +90 531 994 60 07

İlgili hizmet: Metafizik uzmanı ile online görüşme